De energietransitie vraagt om een nieuw soort leiderschap vindt hoogleraar en veelgevraagd commissaris Annemieke Roobeek

Bron: Chance Inc

Als commissaris ziet Annemieke Roobeek dat bedrijven onder druk van de energietransitie een fundamentele verandering moeten doormaken. Het hiërarchische top-down georganiseerde systeem moet wijken voor innovatie in netwerken. Daar horen ook andere leiders bij met nieuwe vaardigheden zoals empathie en het vermogen om samen te werken.SABINE SLUIJTERS

18 november 2021, 12:53

Nieuw soort leiderschap

Engaged leadership vraagt om andere vaardigheden zoals empathie en het vermogen om samen te werken | Credit: adobe stock

Wat is jouw visie op een duurzame toekomsteconomie?

“Een duurzame toekomsteconomie is in mijn ogen een heel innovatieve economie. Omdat duurzaamheid en innovatie twee kanten van dezelfde medaille zijn. En dan heb ik het niet alleen over technische innovaties maar ook sociale, organisatorische en ruimtelijke. We gaan veel meer netwerkend werken, interdisciplinair en over de silo’s van de bedrijven heen. Was de economie voorheen centraal georganiseerd, top-down met grote multinationals, gaan we nu naar decentrale oplossingen die sterk technologisch gefaciliteerd worden dankzij ICT. Dat is een andere manier van werken die vooral horizontaal is.” 

Ik zie dit al gebeuren bij energiebedrijven. De energietransitie en de warmtetransitie moeten zich afspelen bij de mensen thuis. Burgers moeten daarin meegaan, dus dat vraagt echt om een andere manier van samenwerken.”

Door de klimaatcrisis en de energietransitie maken veel bedrijven nu een transitie door. Vaak onder hoge tijdsdruk. Welk type leiderschap is daarvoor nodig?

“Engaged leadership is daarvoor ontzettend van belang. Daarmee bedoel ik een vorm van betrokken leiding nemen die op alle niveaus in de organisatie kan ontstaan en bestaan. Het is geen functie maar een rol. Dit zijn betrokken mensen met zin en expertise die vooral het vermogen hebben om intern medewerkers te motiveren. Die leiding nemen, uit de rij stappen, initiatief nemen. Dit moeten de vlaggendragers worden van de vernieuwingen die in de bedrijven en organisaties plaatsvinden.

Want nieuwe duurzame strategieën zijn er vaak wel maar in de praktijk blijkt het lastig om ze uitgevoerd te krijgen. Dat komt doordat de communicatie top-down niet in orde is. Dan begrijpen mensen in de uitvoering niet meer wat ze moeten doen om het doel te halen. Dan zie je dat mensen zich terugtrekken in hun steeds kleinere bubbel en in oude patronen vervallen.

Engaged leaders zijn ‘low on self’ wat zoveel betekent als: geen ego. Dat zijn echt heel andere mensen dan die voorheen de leiding zouden hebben gekregen. Ze hebben andere vaardigheden, die passen bij de nieuwe tijd zoals empathie, het vermogen om samen te werken, op een prettige manier overtuigen en anderen meenemen in de transformaties. De kwaliteiten die voorheen verwacht werden van leiders zijn nu volkomen achterhaald. We moeten weg van de ‘command & control’, de spread sheet dictatuur en meer naar de impact van strategie en uitvoering.”

Annemieke roobeek staand
Annemieke Roobeek is commissaris bij Eneco en SolarDuck en voormalig commissaris bij onder anderen ABNAMRO, KLM en PGGM

Hoeveel impact kun je als toezichthouder maken?

“Ik ben commissaris bij Eneco, dus ik zit midden in de energietransitie. Ik ben ook commissaris bij SolarDuck, een jong innovatief bedrijf dat in drijvende zonnesystemen zit. Ik ben onder anderen tien jaar commissaris bij ABN Amro geweest, acht jaar bij KLM en 9 jaar bij PGGM als voorzitter van de ABRI, de adviesraad voor responsible investments. Ik heb in al mijn commissariaten altijd de duurzaamheidskaart getrokken. Ook bij KLM, waar het in het begin best moeilijk was, omdat het bij kleine stapjes bleef.

Bij Eneco heeft Jeroen de Haas in 2007 het fundament gelegd voor de duurzame lijn van Eneco. Hij was de visionair en heeft daar keihard aan gewerkt. As Tempelman pikt als nieuwe CEO die visie nu weer op en maakt hem heel concreet met One Planet Plan. Mijn rol als commissaris was vooral het management en de collega RvC leden uit te dagen om te gaan versnellen. Op die manier kun je als commissaris impact maken, maar het is ook vaak frustrerend geweest. Vooral als er veel van het oude type leiderschap om je heen zit in een raad van commissarissen, die duurzaamheid niet zo belangrijk vinden.”

Wat zijn de uitdagingen die je bij het toezicht houden op de verduurzaming van bedrijven tegenkomt?

“De grootste uitdaging is voorkomen dat alles weer in centen uitgedrukt gaat worden. In ‘bottom lines’ en ‘exelsheets’. Dat is het domste wat bedrijven nu kunnen doen. Want duurzaamheid is een waarde. Mensen komen bij een bedrijf werken omdat ze er vertrouwen in hebben dat de governance goed is en er op innovatie en duurzaamheid hoog gescoord wordt. Duurzaamheid is een van die pijlers waarop je vertrouwen krijgt in een bedrijf. Dat is waarom je geen excellente mensen meer naar Shell gaat krijgen. Die willen liever naar de echt duurzame bedrijven zoals Eneco omdat ze zien dat de vernieuwing daar echt gebeurt.”

Een andere uitdaging is de neiging om in boardrooms interessant te doen met grote cijfers. Die doen er minder toe. Het grootste gevaar voor commissarissen is als ze straks strategieën van bedrijven zien, dat ze dan de argumentatie krijgen: het kan toch nèt niet uit, dus we moeten het maar niet doen. Want het is geen ‘bottom line’ kwestie. Duurzaamheid wint het altijd als je de factor tijd erbij betrekt. Als je nagaat wat de impact van een strategie is na vijf of tien jaar en wat daarmee bespaard wordt en hoe je de planeet en de gezondheid van mensen daarmee kunt beschermen. We zullen dus naar andere rekenmodellen moeten. Ik ben voorstander van de true price methode. Het echt beprijzen van de milieu- en maatschappelijke schade.”

En misschien wel het belangrijkste: we moeten nu hard en snel in duurzaamheid gaan. De tijd van transitie is voorbij. Het gaat nu om transformaties. We moeten de sprong maken naar een ander niveau van duurzaamheid, innovatie, diversiteit en inclusie. En daar hebben we andere type leiders, geëngageerde leiders, voor nodig.”

Zonnepanelen in beschermd stadsgezichten

Regels voor monumenten botsen vaak met verduurzaming, maar in Kampen bewijzen ze dat het wel kan

Bron: Eén Vandaag

Regels voor monumenten botsen vaak met verduurzaming, maar in Kampen bewijzen ze dat het wel kan

‘Deze straat is te mooi voor zonnepanelen!’ staat op het spandoek van Kay van de Linde. Hij wil zonnepanelen op het dak van zijn jaren 30-woning in Hilversum, maar dat mag niet van de gemeente. 

Bewoners van twee woonblokken in de Siriusstraat in Hilversum willen zonnepanelen op hun dak. Maar dat mag niet, omdat de wijk waar deze huizen staan beschermd stadsgezicht is; een gebied met een bijzonder cultuurhistorisch karakter. In Nederland zijn er ongeveer 470.

Plannen niet goedgekeurd

“We hebben dit jaar twee plannen ingediend. Het eerste vond de welstandscommissie te rommelig, het zou niet ten goede komen aan het uiterlijk van de huizen”, zegt Kay van de Linde, die in de wijk woont. “In het tweede plan lagen de zonnepanelen te dicht bij elkaar. Er moesten nog voldoende dakpannen zichtbaar blijven, was het argument.”

Een stuk of tien zonnepanelen mogen de bewoners nog wel neerleggen, maar dat levert weinig op. Zij willen er 24. “Heel mooi vind ik het ook niet. Maar met de dreiging van een stijgende zeespiegel, heb ik liever zonnepanelen op het dak dan 3 meter water in de straat.”

Kay van de Linde
Kay van de Linde wil zonnepanelen op zijn dak, maar dat mag niet van de gemeente

Beschermd stadsgezicht

“Er zit soms spanning tussen enerzijds zonnepanelen die belangrijk zijn voor verduurzaming en anderzijds beschermde stadsgezichten”, zegt adviseur Jeroen Westerman bij de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed.

“Het zijn de meest bijzondere historische gebieden van Nederland die het Rijk heeft aangewezen als beschermd stadsgezicht, dus daar willen we goed voor zorgen.”

Verstorend

Westerman ziet meer gemeenten worstelen met beleid dat ervoor zorgt dat zonnepanelen gelegd kunnen worden op daken van beschermde dorps- en stadsgezichten. Dat is iets van de laatste jaren omdat we veel meer met verduurzaming bezig zijn, zegt hij.

“Voorheen was het zo dat wanneer men verwachtte dat de zonnepanelen op beschermd stadsgezicht of monumenten te zien zouden zijn, ze er gewoon niet kwamen. Tegenwoordig kijken we daar anders naar. Nu wordt er gelet op de mate waarin het verstorend is. Dat betekent dat het bijzondere van het beschermde gezicht niet mag worden aangetast.”

Zonnepanelen in Kampen

Een voorbeeld waar het al wél lukt om zonnepanelen op daken met beschermd stadsgezicht te leggen is Kampen. Daar zijn dit jaar de regels aangepast en mogen ook in de historische binnenstad zonnepanelen worden gelegd.

Al zijn er wel restricties: ze mogen bijvoorbeeld niet direct aan de voorkant van de huizen liggen.

In Kampen liggen er wel zonnepanelen op de daken in het historisch stadscentrum
In Kampen liggen er wel zonnepanelen op de daken in het historisch stadscentrum

Maatwerk voor elk huis

Michael Piest is de eerste bewoner in de historische binnenstad van Kampen die zonnepanelen op zijn dak heeft. Het duurde even voordat hij dat voor elkaar had: in 2016 deed hij voor het eerst een aanvraag, maar dit jaar is het gelukt. “We hebben eerst gekeken hoeveel zonnepanelen we op de achterkant van het dak konden leggen.”

“Daar ligt nu één paneel. Daarna zijn we van achteren naar voren begonnen met leggen van de panelen en drie meter voor de voorgevel gestopt.” Dit moest omdat de zonnepanelen anders zichtbaar zouden zijn vanaf de straat.

Vergunningvrij of andere regels

Ook in Hilversum verandert er langzaam iets. Het spandoek van Van de Linde en zijn buurtbewoners lijkt te hebben geholpen. De gemeenteraad bekijkt nu hoe de regels anders kunnen.

Wethouder Floris Voorink van Hilversum denkt dat er twee keuzes zijn voor beschermde stadsgezichten: of het leggen van zonnepanelen wordt vergunningvrij in Hilversum, of er blijven wel regels maar het wordt een stuk makkelijker om een vergunning aan te vragen. De wethouder hoopt volgend jaar voor de zomer de gemeenteraad nieuwe spelregels voor te kunnen leggen.

Waterstof weer in het nieuws

Op 21 oktober had Nieuwsuur een item op NPO 2 waarin de stand van zaken rond de toekomstig ontwikkeling en gebruik van waterstof uitgebreid bediscussieerd werd. Kritiek was er met name op het gebrek aan transparantie met betrekking tot de besluitvorming. Er zitten risico’s aan die wel bekend zijn, maar nog geen onderwerp van de discussie tussen de Tweede Kamer en de regering geweest zijn. Met name omdat de informatie door de ministeries wordt achtergehouden. Zeer interessant!

De Rekenkamer gaf met name aan, dat alle opties en risico’s eerst op tafel moeten komen zodat een goed besluitvormingsproces mogelijk is.

Kijk terug op:

https://nos.nl/l/2402566